Finans, Para »

Kahneman’ın İş Yatırım’ın davetlisi olarak yaptığı sunuş büyük bir ilgi uyandırdı. Nobelli profesör, kısa bir zaman içerisinde davranışçı finansın bütün önemli başlıklarına değindiği konuşmasını, anlaşılması kolay deneylerle de süsleyerek, dinleyicilerin dikkatini çekmeyi bildi. Gerek salondakilerden gerekse daha sonra basından takip edebildiğim kadarıyla, en çok akılda kalan noktaların başında da, yatırımcıların cinsiyeti ile borsadaki performanları arasındaki ilişkiye değindiği bölüm geliyordu!

Vatan gazetesi ekonomi sayfasında Kahneman’ın görüşlerinden bir sentez yapıp “eğer savaş çıkarsa yatırım kararını kadınlara bırakın” gibi bir başlık atmış. Aslına bakarsanız konuşmanın içinde “general” geçen de, yatırımcı “kadınlar” dan bahseden bölümler de vardı, ama bu başlık biraz maksadını aşmış. Kahneman, konuşmasının aşırı kendine güvenli yatırımcıların borsada nasıl zarar ettiklerinini anlattığı kısmında, Odean ve Barber’in 2001 yılında yayınlanan bir makalesine atıfta bulunarak, kadın yatırımcıların performanslarının daha yüksek olduğu belirtti.

Teorik modellere göre aşırı özgüvenli yatırımcılar normalin çok üzerinde işlem yapıyor. Yapılan çalışmalara göre ise borsada ne kadar çok işlem yapılırsa uzun dönemli getiriler de aynı ölçüde azalma göstermiş (1). Buradan çıkan sonuç şu: Aşırı kendine güven gösteren yatırımcılar bu işten zararlı çıkıyorlar.

Odean ve Barber 35,000 yatırımcı üzerinde yaptıkları çalışmada (2) kadın ve erkek yatırımcıların performanslarını ayrı ayrı ölçmüş ve karşılaştırmışlar. Ulaştıkları sonuçlara göre erkekler kadınlardan %45 daha fazla işlem yapıyor ve bunun sonucunda, hiç işlem yapmasalar elde edecekleri getiriden yıllık %2,65 daha az kazanıyorlar. Kadınlar ise daha az işlem yaptıkları için zararları daha küçük, %1,72. Sonuç olarak cinsiyeti ne olursa olsun yatırımcı çok işlem yapmaya yöneldiğinde getirisi düşüyor, ancak kadınlar erkeklere göre yıllık %0,94 avantajlı konumdalar.

Aşırı kendine güven ve bunun sonucu olarak da aşırı işlem hacmi yapılması hala tam açıklanamayan anomalilerden bir tanesidir. Diğer taraftan olaya aracı kuruluşların gözlüğünden bakılırsa durum biraz daha net görülebilir. Aracı kuruluşların ana gelir kaynağı, işlem komisyonlarından oluşur. Müşterilerine iyi hizmet etmek isteyen kurumlar da onların daha rahat ve daha çok işlem yapabilmeleri için, internet üzerinden işlem, çağrı merkezleri, özel seans odaları gibi her türlü hizmeti sunarlar. Kendisine güveni okşanan yatırımcı da daha çok işlem yapmak için kendisinde güç bulur(3). Ne de olsa her türlü bilgiye kolayca ulaşıp, anında işlem yapabilmektedir. Bu durumda borsa hakkında kendi tahminlerinin ortalama yatırımcıdan daha kötü olması için hiç bir sebep yoktur.

NYSE’de yapılan bir çalışmaya göre yatırımcılar yıllık olarak varlıklarının %70′i kadar bir işlem hacmi yapıyorlarmış. İMKB’de yapılan bir çalışma henüz yok ancak işlem hacminden yola çıkarak bir genelleme yapabiliriz. Borsada her gün şirketlerin halka açık kısmın toplam değerinin ortalama %2,5′i kadar bir işlem hacmi oluşuyor. Bu da demek ki yaklaşık olarak iki ayda bir, bütün borsa alınıp satılıyor. Bunun herhalde rasyonel yatırım tercihleriyle bir alakası olamaz. Borsada işlem yapanlar “şirket” hisselerine yatırım yaparak değil de, birbirleriyle alım satım yaparak, yani birbirlerini “yenerek” para kazanmaya çalışıyorlar.

Başladığımız noktaya dönersek, borsada para kazanmanın yolu Kahneman’dan yanlış aktarıldığı şekliyle sadece kadın olmaktan geçmiyor. Erkek ve kadın arasında hayatın bir çok noktasında gözlenen davranış farklılıkları var. Hayatın borsa ile ilgili bölümünde ise bu fark ölçülebilmiş ve reel olarak %0,94 erkeklerin aleyhine.

Son olarak Gallup tarafından yapılan bir araştırma sonucundan bahsetmek istiyorum. Yaklaşık 1000 kişilik bir yatırımcı grubuna önümüzdeki bir yılda borsadaki performanslarının endekse göre nasıl olacağına dair beklentilerini soruluyor. Sonuç olarak erkek yatırımcılar borsayı ortalama %2,8 geçeceklerini düşünürken, kadınlar %2,1 ‘i kendileri için yeterli buluyorlar.

(1) “Do Investors Trade Too Much?”, Odean Terrance, American Economic Review, Vol. 89, December 1999, 1279-1298.

“Volume, Volatility, Price, and Profit When All Traders Are Above Average,” Odean Terrance, Journal of Finance, Vol. LIII, No. 6, December 1998, 1887-1934.

(2) “Boys will be Boys: Gender, Overconfidence, and Common Stock Investment” Odean Terrance with Brad Barber, Quarterly Journal of Economics, February 2001, Vol. 116, No. 1, 261-292.

(3) “The Internet and the Investor” Odean Terrance with Brad Barber, The Journal of Economic Perspectives, Winter 2001, Vol. 15, No. 1, pp. 41-54.